Philosophie als kunst

Rond 1800 ontstaat in het werk van Schelling en Fichte een philosophische traditie die even goed als een artistiek genre als als een intellectuele discipline gezien kan worden. Novalis was degene die dat voor het eerst expliciet zo zag.

Es ist aber wahrscheinlich, dass es Menschen giebt und geben wird – die weit besser Fichtisiren werden, als Fichte. Es können wunderbare Kunstwercke hier entstehen – wenn man das Fichtisiren erst artistisch zu treiben beginnt.

Novalis: Fichte Studien. In: P. Kluckhohn & R. Samuel (eds.): Novalis Schriften, Vol. 2. Stuttgart: Kohlhammer Verlag, 1960 (524, 8-15)

De philosophie van Georg Wilhelm Friedrich Hegel is een bizonder suksesvol werk in deze traditie, dat zelf ook een theorie over deze ontwikkeling omvat. Hegel voorspelt/lanceert een historische trend in de ontwikkeling van de kunst: weg van de schoonheidservaring, weg van de waarnemingsprocessen, steeds discursiever en theoretischer. Uiteindelijk zal de kunst zichzelf transformeren tot filosofie.

At this highest stage, art now transcends itself, in that it forsakes the element of reconciled embodiment of the spirit in sensuous form and passes over from the poetry of imagination to the prose of thought.

G.W.F. Hegel: Introduction to Aesthetics: The Introduction to the Berlin Aesthetics Lectures of the 1820s. Translation: T.M. Knox. Oxford: Oxford University Press, 1979, p. 89.

Dit soort trends hebben we inmiddels inderdaad kunnen observeren. Niet zozeer omdat de ontplooiïng van de Absolute Wereldgeest zich volgens het Hegeliaanse plan voltrokken heeft, maar wel (1) vanwege de technologisering van de hele cultuur, die ook zijn invloed op de kunst doet gelden (Bense, Artificial); (2) vanwege de toenemende versmelting van kunst en kunstkritiek (Greenberg, Barthes).

Een onbedoelde parodie op het Hegeliaanse gedachtengoed wordt geleverd door Joseph Kosuth en de Art & Language groep. Deze kunstenaars presenteren slechte academische philosophie als een kunstvorm die vooral ook zijn eigen historische onvermijdelijkheid verkondigt.

Generatieve Esthetica

Die Ästhetik entwirft Prinzipien möglicher Kunstwerke . . ., aber nicht durch die Mittel der Kunst, sondern in der Form der reinen Theorie.

Max Bense: Aesthetica. Einführung in die neue Aesthetik. Baden-Baden: Agis-Verlag, 1965.

The Painted Word

L'objet d'avant-garde, aujourd'hui, est essentiellement théorique: sous la double pression des politiques et des intellectuels, ce sont les positions (et leur exposé) qui sont aujourd'hui d'avant-garde, non forcément les œuvres. (...) Encore faut-il préciser que la "théorie", qui est la pratique décisive de l'avant-garde, n'a pas en soi un rôle progressiste: son rôle – actif – est de révéler comme passé ce que nous croyons encore présent: la théorie mortifie, et c'est en cela qu'elle est d'avant-garde.

Roland Barthes in response to questions by Claude Jannoud: "Roland Barthes contre les idées reçues", Le Figaro, July 27, 1974.

It is obvious that to appreciate the many facets of open forms is beyond the means of any ordinary listener and possibly only of real significance to the composer himself.

Reginald Smith Brindle: The New Music, p. 72.

 

Joseph Kosuth en Art & Language

Joseph Kosuth en de Art & Language kunstenaars (Terry Atkinson, David Bainbridge, Michael Baldwin, Harold Hurrell, Ian Burn, Mel Ramsden, Philip Pilkington, David Rushton) hebben zich vanaf 1969 toegelegd op een theoretische kunstvorm die ze "conceptual art" noemden. Hun ideaal leek Hegel-achtig van aard te zijn: het samenvallen van kunst, kunstkritiek, esthetische theorie en politieke filosofie. De productie van deze kunstenaars bestond daarom in belangrijke mate uit opstellen over esthetica en epistemologie, en over hun eigen werk en dat van hun voorlopers, collega's en concurrenten.

Desondanks maakten Kosuth en de Art & Language kunstenaars ook verbale en anderszins minimale of onzichtbare museum-kunstwerken. Volgens sommige van hun theoretische essays wordt in die gevallen het eigenlijke kunstwerk geconstitueerd door de discourse die het museum-kunstwerk oproept. (Zoals in de theorie over de "minimal art" gesteld wordt dat het niet gaat om het minimale kunstwerk zelf, maar om zijn relatie met de beschouwer en de omringende ruimte.)

"The propositions of art are not factual, but linguistic in character, that is, they do not describe the behavior of physical or even mental objects: they express definitions of art, or the formal consequences of definitions of art."

Joseph Kosuth: "Art After Philosophy I & II."
Studio International, October/November 1969.

"With the unassisted Ready-Made, art changed its focus from the form of the language to what was being said. Which means that it changed the nature of art from a question of morphology to a question of function. This change – one from `appearance« to `conception« – was the beginning of `modern« art and the beginning of `conceptual« art."

Joseph Kosuth: "Art after Philosophy, part I",
Studio International, October 1969, p. 135.

"The `purest« definition of conceptual art would be that it is inquiry into the foundation of the concept `art«, as it has come to mean."

Joseph Kosuth: "Art after Philosophy, part II",
Studio International, November 1969, p. 160.

Some pieces:

Art & Language (Terry Atkinson, Michael Baldwin): Print (2 sections A and B), 1966. ("Is this piece of paper an artwork?")

Ian Burn, Mel Ramsden: Comparative Models, 1972. [Reacties op Artforum.]

Terry Atkinson and Michael Baldwin: 38 Paintings (Painting No. 11), 1966. [Frege Extension Intension text]

Some recent works by Art and Language.


Comments:

Question 14: "How am I supposed to interpret Kosuth's departure from formalism?"
Answer: "To us it seems that typography is a part of formalism since it has an aesthetic value no matter whether it conveys a philosophical message or not . . . are you implying that we should use another font face?"

NonPlace: Frequently Asked Questions

My sense of language is that it is matter and not ideas - i.e., "printed matter".

Robert Smithson, 1972. (Cf. Press Release 1967.)

Aus der Kunst eine philosophische Frage machen . . ., heißt das nicht die Herrschaftsgeste der Philosophie wiederholen, die immer schon die Kunst dem Logos und der Wahrheit unterordnen wollte und die bezeichnenderweise immer schon an die Spitze der Hierarchie die Sprachkünste, die Poesie gestellt hat?

Sarah Kofman: Melancholie der Kunst, Graz & Wien, 1986.
[@ Sigrid Schade: "Die Kunst des Kommentars."
Kunstforum International Vol. 100 (April/May 1989).]

 

Bibliography:

ART-LANGUAGE. The Journal of Conceptual Art. Vol. 1 nos. 1-3 (May 1969-June 1970); vol. 2 no. 1 (February 1972). Edited by Terry Atkinson, David Bainbridge, Michael Baldwin, Harold Hurrell. Published by Art and Language Press. Contributors include Sol LeWitt, Dan Graham, Ian Burn, Philip Pilkington, Graham Howard.

Thomas Dreher: "Art & Language UK (1966-72): Maps and Models." In: Oliver Jahraus, Nina Ort and Benjamin Marius Schmidt (eds.): Beobachtungen des Unbeobachtbaren. Konzepte radikaler Theoriebildung in den Geisteswissenschaften. Weilerswist: VelbrŸck Verlag, 2000, pp. 169-198.

THE FOX. Nos. 1-3. New York, 1975-1976. Edited by Sarah Charlesworth, Michael Corris, Preston Heller, Joseph Kosuth, Andrew Menard, Mel Ramsden. Published by the Art and Language Foundation. Contributions by the editors and Michael Baldwin, Philip Pilkington, Ian Burn, Adrian Piper, Michael Corris, Zoran Popovic, Paul Wood, Lynn Lemaster, Terry Smith, Ron White, Karl Beveridge, Trevor Pateman, Jasna Tijardovic, David Rushton, Martha Rosler, Terry Atkinson.

G. W. F. Hegel: THE PHENOMENOLOGY OF MINDÊ (1807)

Joseph Kosuth: "Art after Philosophy, Part I / Part II." Studio International, October/November 1969.